Program Straży Jeziora
Program Straży Jeziora opiera się na współpracy zaangażowanych wolontariuszy, którzy działają na rzecz ochrony i monitorowania lokalnych akwenów. Uczestnicy programu regularnie prowadzą obserwacje terenowe, koncentrując się na podstawowych parametrach jakości wody. W ramach tych działań pobierane są próbki wody zgodnie z ustalonymi procedurami, co pozwala na zachowanie porównywalności wyników w czasie. Wolontariusze wykonują również pomiary przezroczystości wody przy użyciu krążka Secchiego, co stanowi prostą, lecz wartościową metodę oceny stanu optycznego zbiornika.
Zebrany materiał trafia następnie do naszego laboratorium, gdzie poddawany jest szczegółowym analizom fizykochemicznym. Badania obejmują między innymi ocenę podstawowych wskaźników jakości wody, co umożliwia wykrywanie zmian zachodzących w ekosystemie jeziora. Połączenie pracy terenowej i laboratoryjnej pozwala na uzyskanie rzetelnego obrazu kondycji akwenu.
Istotnym elementem programu jest także aspekt edukacyjny. Wolontariusze zdobywają praktyczną wiedzę z zakresu monitoringu środowiska wodnego, uczą się prawidłowych metod pomiarowych oraz interpretacji wyników. Dzięki temu Straż Jeziora nie tylko wspiera ochronę lokalnych wód, ale również buduje świadomość ekologiczną i odpowiedzialność za stan środowiska naturalnego. Regularność pomiarów oraz zaangażowanie społeczności lokalnej sprawiają, że program stanowi cenne źródło danych oraz realne wsparcie dla działań ochronnych.
Skorzystaj z mapy poniżej, aby sprawdzić aktualne wyniki dla poszczególnych jezior. 👉 Kliknij w punkt, by powiększyć wykres TSI wraz z opisem.
Czym jest TSI?
TSI – indeks stanu troficznego (ang. Trophic State Index) jest ilościowym wskaźnikiem służącym do oceny żyzności wód stojących, przede wszystkim jezior. Opisuje on poziom produktywności biologicznej ekosystemu, czyli zdolność do wytwarzania biomasy, głównie fitoplanktonu. Koncepcja indeksu została opracowana przez Roberta E. Carlsona jako narzędzie integrujące kilka mierzalnych parametrów fizycznych i chemicznych w jedną skalę liczbową, pozwalającą porównywać zbiorniki wodne oraz śledzić zmiany troficzne w czasie.
Podstawą TSI jest założenie, że produktywność jeziora odzwierciedla się w koncentracji składników pokarmowych oraz w biomasie glonów, które wpływają na przezroczystość wody. W klasycznej wersji indeks opiera się na trzech parametrach:
Widzialność krążka Secchiego jest prostą miarą przejrzystości wody. Zmniejszona przezroczystość zwykle wynika ze zwiększonej biomasy planktonu oraz zawiesin organicznych, co pośrednio odzwierciedla wyższy poziom trofii.
Stężenie chlorofilu a jest bezpośrednią miarą biomasy fitoplanktonu. Wzrost jego koncentracji wskazuje na intensyfikację produkcji pierwotnej i zwiększoną eutrofizację. Chlorofil a traktowany jest jako najbliższy biologiczny wskaźnik trofii.
Fosfor całkowity (TP) reprezentuje zasób jednego z kluczowych biogenów w wodach słodkich. W wielu jeziorach to właśnie fosfor stanowi czynnik limitujący rozwój fitoplanktonu, dlatego jego stężenie koreluje z potencjalną produktywnością systemu.
Wartości TSI tworzą skalę ciągłą, w której rosnące liczby oznaczają wzrost żyzności i produktywności. Skala ta odpowiada klasycznemu podziałowi jezior ze względu na trofię:
- Jeziora oligotroficzne (TSI < 40) – charakteryzują się bardzo niską koncentracją biogenów i niewielką biomasą fitoplanktonu. Woda jest przejrzysta, produkcja pierwotna ograniczona, a warunki tlenowe stabilne nawet w głębszych warstwach. Są to systemy o wysokiej jakości wody i wolnym tempie akumulacji materii organicznej.
- Jeziora mezotroficzne (TSI 40-50) – stanowią formę przejściową między ubogimi a żyznymi zbiornikami. Produkcja biologiczna jest umiarkowana, a przejrzystość wody zmniejsza się sezonowo. Wzrost dostępności biogenów powoduje wyraźniejsze wahania struktury planktonu.
- Jeziora eutroficzne (TSI 50-70) – wysokie stężenia składników pokarmowych sprzyjają intensywnemu rozwojowi fitoplanktonu. Przejrzystość wody jest ograniczona, częściej występują zakwity glonów, a w głębszych partiach jeziora mogą pojawiać się okresowe niedobory tlenu. Produkcja materii organicznej znacząco przewyższa jej mineralizację.
- Jeziora hypertroficzne (TSI > 70) – to układy o skrajnie wysokiej żyzności. Biomasa planktonu bywa bardzo duża, zakwity są częste i długotrwałe, a deficyty tlenowe w warstwach przydennych są typowym zjawiskiem. Akumulacja materii organicznej i procesy rozkładu silnie wpływają na funkcjonowanie całego ekosystemu.
Znaczenie indeksu w limnologii polega na jego zdolności do łączenia procesów chemicznych, fizycznych i biologicznych w jeden opis funkcjonowania ekosystemu. Dzięki temu TSI pozostaje jednym z podstawowych narzędzi oceny stanu troficznego w monitoringu jezior i badaniach zmian środowiskowych.
Wykaz literatury:
• Carlson, R.E. 1977. A Trophic State Index for Lakes. Limnology and Oceanography 22(2): 361–369.
• Kajak, Z. 2001. Hydrobiologia — Limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
